Akademia polskiego filmu

„Słownik filmu”, red. Rafał Syska, Krakowskie Wydawnictwo Naukowe, Kraków 2010

Kryminalny film

Jacek Ostaszewski

Kryminalny film - zgodnie z tradycją powieści kryminalnej tematem filmów tego gatunku jest przestępstwo, najczęściej zabójstwo (ze względu na spektakularność czynu i jego nieodwracalność), zaś konstrukcja narracyjna oparta jest nie na porządku wydarzeń, lecz na porządku poszukiwań i odkrycia: kto jest sprawcą przestępstwa, które jest punktem wyjścia dla opowieści. Za wzorcowy model konstrukcji opowiadania w ramach tego gatunku uznawany jest film detektywistyczny, z centralną postacią detektywa prowadzącego śledztwo, które oparte jest na zasadzie rozwiązania zagadki. Tendencja do dynamizowania akcji i wprowadzenia efektownych punktów zwrotnych w jej rozwoju prowadzi niekiedy (jak to się dzieje np. w czarnych filmach kryminalnych) do prowadzenia śledztwa z bronią w ręku, co naraża życie bohatera na stałe niebezpieczeństwo i - przeważnie - powoduje, że giną kolejne postaci. Atrakcyjność tematyki - która wykorzystuje lęki związane z zagrożeniem przestępczością - umożliwia także poruszanie problemów moralnych i społecznych (klasycznymi tego przykładami są: Jestem niewinny F. Langa z 1936 i w W upalną noc N. Jewisona z 1967). Powoduje to, że filmy tego gatunku starają się często w sposób realistyczny portretować środowisko, w którym rozgrywa się akcja (dobrą tego próbką jest film Przepraszam, czy tu biją? M. Piwowskiego z 1976). Do kanonu gatunku należą m.in.: M-Morderca (1931) F. Langa, Zbrodnia (1930) i Akt oskarżenia (1947) A. Hitchcocka, Laura (1944) O. Premingera czy Klute (1971) A.J. Pakuli.

J.O.

Wróć do poprzedniej strony